2016 – Rokiem Umberto Eco

Słowo wstępne

Umberto Eco, jeden z najwybitniejszych współczesnych europejskich pisarzy i intelektualistów, zmarł 19. lutego 2016 r. Dla dziedziny literatury, a przede wszystkim dla dziedziny filozofii – myśli ludzkiej i głębokiej analizy kultury – śmierć Eco, to ogromna strata, którą niezwykle trudno ubrać w słowa, by z należytym szacunkiem wyznać swój żal.

Eco to jeden z ostatnich prawdziwych intelektualistów. Jego odejście jest tym smutniejsze, że pcha w kierunku ponurej refleksji o tym, co dalej. Czy świat wielkich myślicieli i twórców – kończy się, bezpowrotnie popada w niebyt?

Mamy nadzieję, że nie. Hołubiąc wspaniałe, ważne dzieła, jakie pozostawił po sobie mistrz słowa pisanego, erudyta i kulturoznawca Eco, życzymy wszystkim ludziom kreatywnym – niegasnących inspiracji w postaci książek Eco, by epoka intelektualistów mogła być kontynuowana, a spuścizna literacka, naukowa i filozoficzna Eco – wiecznie żywa.

Dlatego rok 2016 niniejszym uroczyście ogłaszamy Rokiem Umberto Eco, Tostera Pandory. Jesteśmy redakcyjnie głęboko poruszeni i zrozpaczeni śmiercią Eco, zarazem prócz żalu i wyrazów współczucia dla bliskich Eco, opłakujących stratę męża i ojca, pragniemy wyrazić zaszczyt, jaki odczuwamy, ogłaszając Eco naszym Patronem.

Drogi Umberto,

żegnamy Cię z uczciwym, niewysłowionym smutkiem,

lecz przede wszystkim dziękujemy Ci za Twój wybitny i unikalny wkład

w kulturę i sztukę,

w wiedzę o języku,

w naukę i literaturę…

Dziękujemy, że byłeś, i nigdy Ciebie nie zapomnimy.

Z szacunkiem

redakcja Tostera Pandory

Lyo Art Grupa

Kilka kluczowych wspomnień

o człowieku wybitnym: Umberto Eco

Eco urodził się 5. stycznia 1932 r. w Alessandrii. I w Europie, i Ameryce, zasłynął jako powieściopisarz, jego „Imię róży”, powieść wydana w roku 1980, osiągnęła status światowego bestsellera, co zaskoczyło samego Eco, gdyż powieść ta stała się popularna na szeroką skalę np.: w Stanach Zjednoczonych w Teksasie, w kręgach czytelniczych, które nigdy nie były zagłębione w poznanie kultury. Fakt, że książka cieszyła się powodzeniem i sympatią nie tylko wśród umysłów predysponowanych czy nastawionych na złożone analizowanie rzeczywistości zwłaszcza w jej historycznych aspektach, jak powiedziano, był zdumiewający dla samego pisarza. Tak oto „Imię róży” czy przepięknie, mądrze skonstruowana powieść pt.: „Cmentarz w Pradze” – czytane są ochoczo po dziś dzień, sięgają po nie nieustająco kolejne pokolenia, których zachwyt nad literackim talentem i potencjałem intelektualnym Eco zasłużenie nie słabnie. Natomiast podkreślmy w tym kontekście, iż powieściopisarska działalność Eco stanowi tylko jeden z zacnych komponentów jego osobowości, możliwości intelektualnych, czy po prostu działalności zawodowej.

Eco to przede wszystkim filozof, kulturoznawca i naukowiec – semiolog. Mimo że semiologia może być rozumiana bardziej jako pewna tradycja badawcza niż typowo ustanowiona naukowa dziedzina, którą można by zajmować się z pułapu akademickiego, jej wkład w rozwój myśli na pograniczu filozofii i językoznawstwa jest niezaprzeczalny. Semiologia dla nauk humanistycznych i wiedzy ściśle powiązanej z rozumieniem języka jako fundamentalnego nośnika kultury, od czasu De Saussure’a jawi się jako bogate źródło informacji o rozwoju komunikacji międzyludzkiej – komunikacji, bo właśnie do celów porozumiewania się służy zarówno literatura, jak i publicystyka oraz mass media. Eco konsekwentnie przyglądał się badawczo „zachowaniu języka” jako znaku, czyli graficznego czy symbolicznego przekazu myśli, czyli swoistego kodu formalnego i estetycznego, ale także „zachowaniu języka” jako „gotowych treści”, wokół których ogniskuje się ludzka uwaga. Dlatego też wnikliwie analizował ewolucję różnych mediów, jak i kultury estetycznej i obrazkowej, na przykład komiksów, jakich był znawcą. Jego ostatnia powieść, „Temat na pierwszą stronę”, jest właśnie, mówiąc potocznie, niezbyt optymistyczną wizją współczesnych mass mediów, których niezależność i głębia jawi się jedynie pozornie, czego najlepszym przykładem jest główny bohater powieści, dziennikarz i „człowiek pozbawiony właściwości”. I takież, zgodnie z analizami rzeczywistości, które niewątpliwie doprowadziły Eco do stworzenia tej powieści, zdają się być współczesne media – z pozoru niezależne, a w istocie podległe pod korelacje biznesowe czy polityczne, płytkie i „nieoznaczone”.

Eco jako tragedię współczesnych mass mediów wskazywał tendencję, iż usiłują one z intelektualistów czynić wyrocznie, którą to tendencję uważał nie tylko za niewłaściwą czy obraźliwą dla intelektualistów, ale przede wszystkim uznawał ją za swoisty dramat i przejaw upadku środowisk medialnych. Wielokrotnie był proszony, by nie rzec – nagabywany, przez dziennikarzy, aby wyrażał swoją opinię na jakiś aktualny temat, na co w znakomitej ilości przypadków reagował poirytowaniem i wrzaskiem, odmawiając komentarza. Pytano go bowiem o sprawy, o jakich w danym momencie powszechnie się mówiło, więc nawet jeśli były to sprawy „duże”, ich komentowania mógł dokonać każdy, i dokonywał. Eco złościł się więc, że dziennikarze pytają go jako intelektualistę o rzeczy, które dotyczą wszystkich, o których pogląd może bez kłopotu wyrazić dowolny człowiek. Lecz jak podkreślał w wywiadach, na szczęście krytykując świat medialny, mógł wyrażać tę krytykę poprzez jednoczesne korzystanie z tego świata jako kanału komunikacyjnego, i tak też czynił.

Umberto Eco 2

Czy wobec powyższego, literatura dla Eco była jego osobistą wolnością? Czy kreowanie literackich krain przynosiło naukowemu, analitycznemu umysłowi Eco pewien filtr bezpieczeństwa? Szkoda, że nie możemy już zadać Eco tych pytań… Natomiast podkreślmy, że literatura Eco, choć stojąca niczym ekslibris na w pełni zasłużonej sławie tego wyjątkowego człowieka, stanowi skromną pod względem ilości część jego działalności zawodowej. Znacznie obszerniejszą działalność zawodową stanowią prace naukowe i eseje Eco, który jednakowoż był regularnym felietonistą, a w swoim dorobku posiada także autorstwo np. sztuki dla dzieci.

Eco był profesorem na Uniwersytecie we Florencji oraz na Uniwersytecie w Bolonii, gdzie zajmował się szeroko pojętą semiologią, skoncentrowaną przede wszystkim na procesach komunikacji, ale również na estetyce. Wykładał w sumie do 2007 r., także na paryskiej Sorbonie oraz na Uniwersytecie Harvarda, na uczelniach w Mediolanie i Turynie. W roku 1996 warszawska Akademia Sztuk Pięknych przyznała mu tytuł doktora honoris causa. Polskę odwiedził bodaj trzykrotnie, a po spotkaniu z Wisławą Szymborską, co miało miejsce na rok przed jej śmiercią, stwierdził, że gdyby spotkali się wcześniej, mógłby wyniknąć z tego romans.

W roku 1954 ukończył Uniwersytet w Turynie na kierunku filozofia, swoje magisterium poświęcił poglądom Tomasza z Akwinu. Pierwszą powieść napisał, mając 48 lat – był w tym czasie uznanym erudytą, naukowcem i wykładowcą uniwersyteckim, co zatem skłoniło go do sięgnięcia po ten środek wyrazu, jakim jest literatura, powieść?…

Jak rzekł sam Eco, w tym wieku (48 lat – przyp.: J.K.) człowiek najczęściej ucieka z tancerką czy striptizerką, która zapewne rzuciłaby człowieka na przestrzeni 20 lat, zaś książki pozostają wiernymi towarzyszkami życia. Właśnie dlatego Eco napisał pierwszą powieść…

Umberto Eco – autograf

To, co w podejściu Eco do nauki, literatury i sztuki zwraca szczególną uwagę i słusznie wzbudza szacunek, to pogląd, iż podział kultury na tzw.: wysoką i niską nie ma żadnego sensu. Eco był wierny swemu przeświadczeniu, że erudycję można z powodzeniem łączyć np. z sensacją. Zdaje się, że podobnego poglądu pozostawał zawsze Dan Brown, ale Eco, w przeciwieństwie do Browna, do teorii spiskowych czy sensacyjności podchodził z dystansem. Spotkawszy się z Brownem, Eco powiedział mu szczerze, że to on (Eco – przyp.: J.K.) go wymyślił. Uważał tak, ponieważ Brown przypominał mu bohaterów jego – Eco – powieści pt.: „Wahadło Foucaulta”.

Materiał opracowała Justyna Karolak

Powtarzając za poczciwą Wikipedią:

Powieści Umberto Eco

  • Imię róży (Il nome della rosa – 1980, wyd. polskie 1987)

  • Wahadło Foucaulta (Il pendolo di Foucault – 1988, wyd. polskie 1993)

  • Wyspa dnia poprzedniego (L’isola del giorno prima – 1994, wyd. polskie 1995)

  • Baudolino (2000, wyd. polskie 2001)

  • Tajemniczy płomień królowej Loany (La misteriosa fiamma della regina Loana – 2004, wyd. polskie 2005)

  • Cmentarz w Pradze (Il cimitero di Praga – 2010, wyd. polskie 2011)

  • Temat na pierwszą stronę (Numero Zero – 2015, wyd. polskie 2015)

Opowiadanie

  • Gnomy z planety Gnu (Gli Gnomi di Gnu?, wyd. polskie 1994)

Prace naukowe i eseje

  • Pejzaż semiotyczny (La struttura assente: Introduzione alla ricerca semiologia, wyd. polskie 1972)

  • Dzieło otwarte (Opera aperta, wyd. polskie 1973)

  • O bibliotece (De Bibliotheca, wyd. polskie 1990)

  • wybór felietonów dla tygodnika „L’Espresso”: Zapiski na pudełku od zapałek 1986-1991 (wyd. polskie 1993), Drugie zapiski na pudełku od zapałek 1991-1993 (wyd. polskie 1994), Trzecie zapiski na pudełku od zapałek 1994-1996 (wyd. polskie 1997)

  • Lector in fabula (wyd. polskie 1994)

  • Sztuka i piękno w średniowieczu (Arte e bellezza nell’estetica medievale, wyd. polskie 1994)

  • Diariusz najmniejszy (Diario minimoIl secondo diario minimo, wyd. polskie 1995)

  • Sześć przechadzek po lesie fikcji (cykl wykładów w Harvard University: Six walks in the fictional woods, wyd. polskie 1995)

  • Interpretacja i nadinterpretacja (Interpretation and Overinterpretation, wyd. polskie 1996)

  • Nieobecna struktura (La struttura assente, wyd. polskie 1996)

  • Semiologia życia codziennego (Semiologia quotidiana, wyd. polskie 1996)

  • Superman w literaturze masowej ( Il superuomo di massa, wyd. polskie 1996)

  • Uniwersytet a mass media (Universita e Mass media, wyd. polskie 1996)

  • Nowe środki masowego przekazu a przyszłość książki (I nuovi mezzi di comunicazione e il destino del libro, wyd. polskie 1996)

  • Sztuka i piękno w średniowieczu (Arte e bellezza nell’estetica medievale, wyd. polskie 1997)

  • Poetyki Joyce’a (Le poetiche di Joyce, wyd. polskie 1998)

  • Czytanie świata (zbiór esejów, wyd. polskie 1999)

  • Pięć pism moralnych (Cinque scritti morali, wyd. polskie 1999)

  • W poszukiwaniu języka uniwersalnego (La ricerca della lingua perfetta nella cultura Europea, wyd. polskie 2002)

  • O literaturze (Sulla letteratura, wyd. polskie 2003)

  • Między kłamstwem a ironią (Tra menzogna e ironia, wyd. polskie 2004)

  • Filozofia frywolna (Filosofi in liberta, wyd. polskie 2004)

  • Rakiem. Gorąca wojna i populizm mediów (A passo di gambero. Guerre calde e populismo mediatico, wyd. polskie 2006)

  • Jak napisać pracę dyplomową. Poradnik dla humanistów (wyd. polskie 2007)

  • Szaleństwo katalogowania (La vertigine della lista, wyd. polskie 2009)

  • Od drzewa do labiryntu (wyd. polskie 2009)

  • Teoria semiotyki (Trattato di semiotica generale, wyd. polskie 2009)

  • Wyznania młodego pisarza (Confessions of a Young Novelist, wyd. polskie 2011)

  • Wymyślanie wrogów i inne teksty okolicznościowe (Costruire il nemico e altri scritti occasionali, wyd. polskie 2011)

  • Historia krain i miejsc legendarnych (Storia delle terre e dei luoghi leggendari, wyd. polskie 2013)

B
Co myślisz o tym artykule? Wyraź swoją opinię - zgrilluj tosta!
  • bardzo ciekawy-wypieczony tost (3)
  • w porządku-niezła grzanka (1)
  • potrzebny-smaczny tost (1)
  • średni-przeciętny tost (0)
  • nie podoba mi się-spalony tost (0)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *