Eugenika – krótka historia, dla kompletnych żółtodziobów

Eugenika krótka historia dla kompletnych żółtodziobów

Z cyklu cztery zagrożenia dla humanizmu: Część trzecia – eugenika.

Wydawałoby się, iż to, co jest oczywiste, jest racjonalne, ale w wielu wypadkach rzeczywistość zaprzecza tej zasadzie.

Czym jest państwo, społeczeństwo, naród? Odpowiedzi narzucają się same. Lecz czy rzeczywistość potwierdza racjonalność tych odpowiedzi? XX wiek, jedna z najciemniejszych epok w dziejach ludzkości, zakwestionował wiele, wydawałoby się – oczywistych, pojęć w tym względzie. Aby to sobie uzmysłowić, należy poznać kilka informacji o wymiarze tak wstrząsającym, iż skala jego wydaje się przerastać zakres naszego pojmowania. Podane tu liczby przecież nie oddają w żaden sposób rzeczywistych wydarzeń towarzyszących masowym eksterminacjom dokonanym własnym obywatelom przez ich własne państwa…

Rosja, „czerwony terror”, zamordowała ponad sześćdziesiąt milionów ludzi – 60 000 000. Nacjonalna wojna Hitlera pochłonęła dwadzieścia dwa miliony – 22 000 000. Mao Zetong w imieniu Chińskiej Republiki Ludowej zamordował ponad sześćdziesiąt sześć milionów ludzi – 66 000 000. Gwatemala zabiła trzysta tysięcy swoich obywateli – 300 000. Kambodża wymordowała dwa miliony – 2 000 000. Turcja: milion pięćset tysięcy – 1 500 000. Uganda, trzysta tysięcy – 300 000. No i wreszcie Rwanda, i osiemset tysięcy ludzi zarżniętych maczetami – 800 000; wyobrażacie sobie osiemset tysięcy ludzi wywleczonych z domu, zarżniętych na ulicach, w swoich domach zaszlachtowanych nożami? To oczywiście tylko najbardziej spektakularne zjawiska w tej dziedzinie, nie obejmują one całości problemu, i pewnie można kłócić się o podane tu ilości pomordowanych ludzi, będzie to jednak tylko statystyka, która nie zmieni faktów.

Od czasów starożytnych próbowano wprowadzić rozwiązania społeczne, które działały jako próby wyselekcjonowania najlepszych gatunkowo osobników, aby następnie tworzyć z nich idealne społeczeństwo. Wystarczy przypomnieć, tak przez wszystkich podziwianą, Spartę oraz Spartiatów. W ostatecznym rozrachunku skończyło się to agonią tego państwa, ale owa oparta na niewolnictwie oraz wojskowym drylu organizacja państwowa – wbiła się głęboko w naszą świadomość kulturową. Podobnie jak Wikingowie.

W XVIII wieku pojawił się człowiek, który rozpoczął pracę nad usankcjonowaniem naukowym polepszania gatunku, poprzez uświadomienie sobie, iż bieda jest zjawiskiem dziedzicznym, a przyrastanie populacji ma tragiczny wpływ na status ekonomiczny społeczeństw. On też pierwszy wysunął postulat, iż byłoby lepiej, gdyby głód i bieda zabiła część społeczeństwa, uwalniając w ten sposób naturalne siły i przedsiębiorczość dynamicznych elit. On też zwracał uwagę, iż działania humanitarne, pomoc i osłona socjalna nie dają pożądanych efektów i tylko przedłużają agonię tej części społeczeństwa, która tak naprawdę jest tylko ciężarem dla reszty. Nazywał się Thomas Robert Malthus, a opisane przez niego zależności nazwano katastrofą maltuzjańską.

Żyjący nieco później, angielski filozof i agnostyk, Herbert Spencer stworzył filozoficzne podstawy pod rozwój nowej nauki, dowodząc, iż rozwój ludzki nie wynika z cech nadprzyrodzonych, ale jest pochodną przekazywania sobie cech przez kolejne pokolenia. W ten sposób stworzył podstawy do rozwoju ewolucjonizmu. Ewolucja według Spencera polega na trzech zachodzących równocześnie procesach: integracji, dyferencjacji i wzrostu określoności. Przebiega ona w rozmaitych kierunkach, gdyż każde społeczeństwo usiłuje lepiej lub gorzej dostosować się do odmiennych warunków (przyrodniczych i społecznych). Dopiero walka między społeczeństwami (militarna lub gospodarcza) prowadzi do wyselekcjonowania typów najsprawniejszych. Sama ewolucja następuje jednak naprzemiennie z dysolucją. Spencer spopularyzował przy tym pojęcie doboru naturalnego, które wkrótce miało zrobić oszałamiającą karierę. Spencer postrzegał biedę i głód w kategorii swoistej kary za nieprzystosowanie społeczne. Nieprzystosowani mieli jego zdaniem stawać się coraz biedniejsi i coraz gorzej wykształceni, by wymrzeć w finale .

W 1859 roku przyrodnik Karol Darwin w dziele „O powstawaniu gatunków” poczynił ważną konstatację, że dobór naturalny jest w istocie walką o przetrwanie w świecie zwierząt w warunkach ograniczonych zasobów i środowisk zmieniających się na przestrzeni setek milionów lat.

Kolejne doniosłe odkrycia biologii dowiodły istnienia w ludzkich komórkach jednostek dziedziczności, którymi według Spencera zawiaduje fizjologia. Doświadczenia Grzegorza Mendla i ogłoszenie przez Karola Darwina w 1868 roku teorii gemmuli, i ich wpływu na konstytuowanie się elementów płciowych oraz możliwości przekazywania cech następnym pokoleniom, zaczęły tworzyć zręby współczesnej genetyki. Sukcesom biologii towarzyszyła tryumfalistyczna refleksja teoretyczna – jej wizjonerscy przedstawiciele ogłosili, że „złe i dobre cechy nie są darem Boga, nie zależą od jego nieodgadnionych wyroków, ale przekazywane są z pokolenia na pokolenie zgodnie z prawami nauki”.

Jego gorącym orędownikiem oraz obrońcą stał się Thomas Henry Huxley, podejmujący dyskusję ze środowiskami ideologicznie lub naukowo negatywnie nastawionymi do nowej nauki.

Prawdziwym katalizatorem rozwoju tych nowych poglądów ogarniających cały świat – stał się kuzyn Darwina, Franciszek J. Galton, człowiek obdarzony wielkim i niespokojnym umysłem, który wyjął z języka starogreckiego słowo εὐγενής, „eugenes” – dobrze urodzony – i powołał je do życia jako nową naukę; tak oto powstał termin, który ludzie mądrzy i ludzie okrutni przyjęli jako ideę kierującą ich działaniami. W imię słowa, które wynalazł Galton, rozbijać się będzie rodziny, przerywać ciągłość pokoleń, likwidować całe niemal narody. Słowo, które wymyślił, a następnie zapisał, brzmiało: eugenika…

Galton w imię rozumu zaapelował do władz o wydanie zakazu zawierania małżeństw przez osoby ułomne, które, jak mniemał, bez wątpienia spłodzą i wydadzą na świat degeneratów. W Anglii osoby o cechach pożądanych społecznie – miały stworzyć nową arystokrację umysłów, klub ludzi uzdolnionych, do którego wstęp wiódł poprzez odpowiednio wyselekcjonowane małżeństwa.

Rodziny Darwina, Huxleya, Galtona, i Wedgwoodowie, tak przejęły się teorią doboru naturalnego, iż przyrzekły sobie krzyżowanie się tylko pomiędzy sobą. Chciały wyhodować tym sposobem w ciągu czterech pokoleń super człowieka, co zaowocowało serią małżeństw w kręgu tych rodzin, i które miały za zadanie podtrzymać „jakość”, a także „elitarność” tego środowiska, a które oczywiście powoli owocowały degenerującym się i osłabionym potomstwem. W ciągu dwóch pokoleń – 90% narodzin zakończyło się śmiercią w trakcie porodu.

Ruch eugeniczny w Wielkiej Brytanii rozpoczął prowadzenie pracy popularyzatorskiej, pozyskując sympatię wielu osób o znanych nazwiskach. George Bernard Shaw – wybitny pisarz – wygłosił w 1910 roku złowieszczą przepowiednię: „Część eugenicznej polityki doprowadzi nas w końcu do tego, że komora gazowa wejdzie w powszechne użycie. Trzeba będzie wyeliminować bardzo wielu ludzi z tego prostego powodu, że opieka nad nimi jest stratą czasu”.

Eugenika krótka historia dla kompletnych żółtodziobów 1Rewolucja amerykańska, która dokonała się wraz z secesją dawnych kolonii brytyjskich i przyjęciem Deklaracji Niepodległości, była od swojego zarania zatruta konfliktami rasowymi i etnicznymi. Thomas Jefferson, jeden z autorów demokratycznego mitu założycielskiego USA, będąc przeciwnikiem niewolnictwa, sam nigdy nie uwolnił własnych niewolników.

USA jako kraina wolności, była stworzona właśnie dla rasy nordyckiej, obejmującej białych protestantów z Anglii, Szkocji, Holandii, Niemiec, Danii, Szwecji i Norwegii, i była uważana przez jej proroków, takich jak pionier pedagogiki, John Franklin Bobbit czy Madison Grant (członek zarządu Muzeum Historii Naturalnej), za prawo naturalne uzasadniające wszelkie przesądy rasowe. Do kategorii ludzi zdegenerowanych zaliczono przedstawicieli tzw.: rasy śródziemnomorskiej – Greków, Włochów, Hiszpanów i Portugalczyków. W Bostonie doszło do antyirlandzkich rozruchów, gdyż imigranci z zielonej wyspy jako Celtowie (i na dodatek katolicy) nie należeli do dobrego nordyckiego towarzystwa. Podobnie, jak Żydzi i Słowianie, oraz wszyscy o odmiennym od białego kolorze skóry.

Amerykańscy eugenicy za pieniądze najbardziej znanych filantropów kraju, takich jak Andrew Carnegie, John D. Rockefeller czy Mary Harriman, stworzyli silny ruch kierowany przez Karola Davenporta, absolwenta Uniwersytetu Harwarda i syna protestanckiego duchownego. Ponieważ wielu znanych lekarzy odmówiło mu poparcia, rozpoczął budowę szerokiej koalicji skupiającej członków Amerykańskiego Stowarzyszenia Hodowców i ludzi wybitnych, takich jak wynalazca telefonu – Alexander Graham Bell.

Davenport przygotowywał się starannie do wojny o szczęście ludzkości. Pierwsza bitwa miała się odbyć w USA. Aby ją wygrać, należało najpierw stworzyć krajowy rejestr upośledzeń – po to, żeby narysować mapę ingerencji eugenicznych. Potencjalnym celem było 11 milionów istnień ludzkich…

W połowie lat 90. XIX wieku doktor Pilchem, dyrektor schroniska dla upośledzonych w stanie Kansas, wykastrował 58 małoletnich pensjonariuszy tej placówki. W 1899 roku Harry Clay Sharp, lekarz z więzienia w Jeffersonville w stanie Indiana, wykonał pierwszą na świecie operację przecięcia nasieniowodów u osoby odbywającej karę więzienia. W ciągu następnych kilku lat wykonał kilkadziesiąt podobnych – nielegalnych operacji na więźniach, stając się światowej sławy ekspertem w tej dziedzinie. Swoje doświadczenia opisywał na łamach „New York Medical Journal”.

Pilcher i Sharp nie byli jedynymi lekarzami, którzy w imię darwinizmu społecznego – nadużywali swojej pozycji zawodowej i sprzeniewierzali się przysiędze Hipokratesa. Albert John Ochsner, późniejszy współzałożyciel Amerykańskiego Stowarzyszenia Chirurgów, dołączył wraz z innym lekarzem, Danielem R. Browserem, do lobby propagującego na łamach Journal of the American Medical Association zalety wazektomii. Ochsner uważał, że ta metoda ograniczy w przyszłości przestępczość, alkoholizm i nieprzystosowanie społeczne, które uważał za zjawisko dziedziczne.

W tym czasie w Anglii zorganizowano ogromną sieć pracowników socjalnych, którzy pod osłoną działań humanitarnych wprowadzali w życie zasady eugeniki, przeprowadzając na szeroko zakrojoną skalę selekcję społeczeństwa i rugując z niego jednostki, które uważano za genetycznie nieprzystosowane. Pracownicy socjalni decydowali, kogo wysterylizować, kogo poddać eutanazji i komu odebrać dzieci.

Przedstawiciele środowiska lekarskiego z racji wykonywanego zawodu mieli łatwy dostęp do ludzi pozbawionych wolności lub ubezwłasnowolnionych z powodów zdrowotnych. Osoby wypchnięte poza nawias społeczeństwa stawały się łatwym łupem dla przedstawicieli czystej nauki – pozbawionych ograniczeń moralnych, i do tego samowolnie mianujących się „społecznikami” broniącymi (we własnym mniemaniu) zagrożonego porządku.

Ruch eugeniczny w USA – dynamicznie się rozwijający – wyprzedził jednakże „osiągnięcia” brytyjskie.

Sam Davenport wykazywał również ogromną niechęć wobec imigrantów z południowo-wschodniej Europy, w tym – Żydów, którzy jego zdaniem zagrażali anglosaskiej cywilizacji w Zjednoczonych Stanach Ameryki. Ta opinia nie była niczym wyjątkowym w kręgach anglosaskiego protestanckiego establishmentu. Psycholog Henry Goddard wypaczył stosowanie testów na inteligencję autorstwa swojego francuskiego kolegi, Alfreda Bineta, i manipulując nimi – dowodził, że 40% imigrantów jest opóźnionych w rozwoju. Dla Żydów poczynił wyjątek, dopatrując się w ich populacji 60% debili (morons). Były to lata, kiedy elita tego narodu nie zdobyła jeszcze wpływów w Hollywood, na Wall Street oraz w mediach, i spełniała rolę dyżurnej ofiary uprzedzeń elity białych anglosaskich protestantów.

Amerykański ruch eugeniczny był zasilany przez wiele odrębnych wobec siebie środowisk. Oprócz przedstawicieli nauk medycznych i zwolenników kontroli urodzin – bardzo silną frakcję w jego obrębie tworzyli rasiści: zwolennicy budowy doskonałego społeczeństwa nordyków. Znajdowali oni inspirację w publikacjach Johna Franklina Bobbita, a zwłaszcza Madisona Granta, którego książka pt.:„Przemijanie wielkiej rasy” uczyniła go jednym z najbardziej znanych teoretyków nordyckiego rasizmu w skali światowej. Poglądy Granta rozwijał na gruncie nauki Carl Brigham, psycholog z Uniwersytetu Princeton, próbując dowieść wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Harvarda, Robertem Yerkesem (uczniem Davenporta), wyższość nordyków nad imigrantami reprezentującymi rasowe typy: śródziemnomorski i alpejski. Przygotowywano w ten sposób podstawy pod przyszłe wytyczne dla amerykańskiej polityki imigracyjnej.

Eugenika krótka historia dla kompletnych żółtodziobów 2Rok 1927 stał się ważną datą dla radykalnego odłamu amerykańskiego i światowego ruchu eugenicznego. Sąd Najwyższy USA wydał 2. maja wyrok w precedensowej sprawie Carrie Buck, młodej kobiety poddanej operacji sterylizacyjnej przez doktora Bella – sędzia Oliver Wendell Holmes orzekł, iż odbyło się ona (operacja) zgodnie z prawem stanu Wirginia i zgodnie z logiką, jako że trzy pokolenia debili w tej rodzinie uzasadniały eugeniczną terapię doktora Bella. W amerykańskim systemie prawnym opartym na precedensach, wyrok ten wywołał lawinę. Sterylizację ze względów eugenicznych wprowadziło 29 stanów. W latach 1907-1940, jak podaje Edwin Black, w Kalifornii wysterylizowano 14.568 osób, w Wirginii 3.924, w Karolinie Północnej 1.017. Była to tylko czołówka tej smutnej listy…

Herbert George Wells, angielski pisarz i biolog, był także entuzjastą nowej gałęzi nauki. Pisząc swoje bestsellery, jednocześnie propagował eugenikę na świecie, a jego kochanka, Margaret Higgins Sanger, stała się jedną z głównych propagatorek eugeniki w Stanach Zjednoczonych, i była zasilana potężnymi dotacjami z fundacji Rockefellera.

W końcowej fazie rozwoju eugeniki jako nauki, 27 stanów USA wprowadziło zasady eugeniki – jako prawo dla swoich społeczeństw. Eugenika stała się nauką głównego nurtu, a jej zasady propagowano w szkołach i kościołach za pomocą specjalnych konkursów. Wiernym tłumaczono, iż już Chrystus – w swoich słowach popierał te zasady.

W 1911 roku rodzina Rockefellera sfinansowała powstanie instytutu im. Kaisera Wilhelma, eksportując tym samym eugenikę do Niemiec.

Instytut ten stał się niezwykle istotny w tworzeniu nowego ruchu społecznego zwanego faszyzmem.

Niemieccy eugenicy bardzo szybko nawiązali kontakty z amerykańskimi kolegami. Alfred Ploetz, socjalista utopijny i lekarz praktykujący w USA, podtrzymywał je również po powrocie do Niemiec. Erwin Baur, Fritz Lenz i Eugen Fischer – korespondowali z Karolem Davenportem, a po I Wojnie Światowej – fundacja Rockefellera wspierała finansowo środowisko niemieckich eugeników. Do ważnych postaci tego ruchu należał Alfred Grotjahn, profesor Uniwersytetu w Berlinie i socjalista. Reprezentował nurt pozytywnej eugeniki egalitarnej, pozbawionej elementów rasistowskich i antysemickich, która jego zdaniem powinna promować wielodzietność rodzin robotniczych. Jednak to nie Grotjahn ani nawet Ploetz, będący antysemitą – aczkolwiek uznający Żydów za najcenniejszy z biologicznych atutów swojego kraju – skierowali niemiecką eugenikę ku jej przeznaczeniu. Natomiast Baur, Lenz i Fischer – teoretycy rasy – opublikowali książkę pt.: Zarys ludzkiej dziedziczności i higieny rasowej, która to stała się jedną z najbardziej ulubionych książek Adolfa Hitlera.

„Mein Kampf” nie powstała w intelektualnej próżni. Była sumą najbardziej radykalnych eugenicznych poglądów epoki, nordyckiego rasizmu a także antysemityzmu. Uderzającym zjawiskiem była popularność nazizmu w niemieckim środowisku lekarskim. Być może miała związek z widocznym wcześniej nie tylko w Niemczech rygoryzmem części tej elitarnej grupy społecznej, jej skłonnością do wykorzystywania siły państwa i zastępowania przysięgi Hipokratesa oraz prawa rzymskiego prawem nauki. Wprowadzali oni eugeniczny program darwinizmu społecznego, mający na celu, jak to ujął jeden z nazistowskich doktrynerów Joseph Bilig, amputcję zdegenerowanej części ludzkości. To co Davenport w USA planował w ramach projektu ERO (Eugenics Record Office), zajęło hitlerowcom zaledwie parę lat. Odizolowanie tych, którzy nie powinni płodzić dzieci, stało się jednym z zadań SS i policji.
Fundacja Rockefellera brała w tym oczywiście żywy udział wysyłając czołowych eugeników do faszystowskich Niemiec aby doradzali Hitlerowi.

Reichsfuhrer SS Heinrich Himmler uważał prewencyjne odosobnienie za ważny instrument zapobiegania zanieczyszczaniu rasy. Na jednej z konferencji, która odbyła się w 1937 roku, przedstawiał swoim podwładnym zalety obozów koncentracyjnych. „Widuje się tam ludzi z wodogłowiem, zezowatych i szpetnych, pół-Żydów i nieprzebraną mnogość produktu ras niższych. Wśród internowanych dokonujemy oczywiście rozróżnienia między tymi, których przetrzymujemy kilka miesięcy, aby ich wychować, a tymi, którzy powinni pozostawać tam długo”. Nazistowscy eugenicy stworzyli również kategorię bezwartościowych życiowo (Lebensunwertige), do której zaliczono chorych: psychicznie, na gruźlicę, ociemniałych, głuchych, i niektóre kategorie inwalidów.

System obozów koncentracyjnych nie został wymyślony po to, aby eksterminować niemieckich obywateli pochodzenia żydowskiego. Początkowo miały być one miejscem odosobnienia dla tych, którzy zostali przez hitlerowskich eugeników uznani za antyrasę lub bezwartościowych życiowo. Internowanie było środkiem prewencyjnym pozbawiającym osadzonych prawa do płodzenia potomstwa.

Grupa, do której należał profesor Walter Gross, szef biura polityki rasistowskiej NSDAP, stała na stanowisku, że należy odizolować Żydów od udziału w życiu politycznym i kulturalnym III Rzeszy, pozostawiając im pole aktywności w gospodarce kraju. Ten pomysł nie zyskał jednak akceptacji. W kierowniczych gremiach SS – powstała nowa koncepcja. W 1938 roku zamierzano porozumieć się z organizacjami syjonistycznymi i zorganizować wysyłkę Żydów austriackich do Palestyny. Po niepowodzeniu tego projektu pilotowanego przez Adolfa Eichmanna, opracował on kolejny plan – mający akceptację Heinricha Himmlera. Istotą nowego pomysłu była deportacja Żydów do gigantycznego obozu koncentracyjnego na Madagaskarze.

Z mocnym poparciem Anglii i USA – Niemcy zabili w metodyczny sposób miliony ludzi.

Nazistowska odmiana eugeniki totalnej wprawiła w zakłopotanie naukowe elity świata, nie zniechęciła ich jednak do zasad tejże nauki.

Alianci po wygranej wojnie – wręcz konkurowali o najlepszych nazistowskich naukowców zajmujących się eugeniką. Pozwolono na przeżycie „aniołowi śmierci”, Josefowi Mengele, a jego szef, Otmar Freiherr von Verschuer, po wojnie został cenionym naukowcem w Niemczech; pracował jako profesor, a od 1956 był także kierownikiem Instytutu Antropologii Uniwersytetu we Freiburgu.

Po wojnie eugenika przybrała nową nazwę i obecnie nazywa się „biologią społeczną”, a część jej postulatów przejęły działania na rzecz planowania rodziny, reprezentowane przez szereg instytucji międzynarodowych.

Idee eugeniki poniosły ze sobą takie kierunki społeczne i naukowe, jak transhumanizm, kontrola populacji, zrównoważenie, ochrona środowiska czy kapitał ludzki; pojęcia te zastąpiły higienę rasową i darwinizm społeczny. Wielu eugeników stało się szanowanymi antropologami.

Eugenika krótka historia dla kompletnych żółtodziobów 3

Znanymi faktami są, iż IBM czynnie brało udział w porządkowaniu danych dotyczących więźniów Niemieckich Obozów Śmierci, ze względu na entuzjastyczny stosunek do eugeniki jego szefa. Numery wytatuowane na rękach oraz rączkach więźniów – stanowiły podstawę systemu komputerowego wprowadzonego w obozach śmierci przez IBM. Podobne metody stosowało IBM już w roku 1928 – w stosunku do mieszania się ras na Jamajce…

Julian Sorell Huxley (ur. 22. czerwca 1887 r. – zm. 14. lutego 1975 r.) – angielski biolog, humanista. Jeden z założycieli World Wildlife Fund. W latach 1946-1948 sprawował funkcję pierwszego w historii dyrektora generalnego UNESCO; był zagorzałym eugenikiem i twierdził, iż skoro eugenicy założyli ruch ekologiczny – powinni wziąć na siebie odpowiedzialność za przewodzenie ludzkością.

Huxley był autorem utworzenia funduszu WWF, znanego i szanowanego obecnie funduszu działającego na rzecz ochrony zwierząt. Utworzył go wraz z byłym oficerem SS, holenderskim księciem Bernhardem (zarzut wobec księcia i jego działalności wysunął Nelson Mandela – domagał się on wyjaśnienia roli funduszu World Wildlife Fund w RPA, zarzucając mu współfinansowanie reżimu apartheidu) oraz księciem Filipem z Anglii, znanym (prócz bycia małżonkiem królowej Anglii) z oświadczenia, iż „gdyby istniała reinkarnacja, to chciałby się narodzić jako śmiertelny wirus, rozwiązujący problemy przeludnienia”.

Czy to już koniec? Raczej – nie…

Chciałbym Państwu zalecić lekturę „Nowego wspaniałego świata”, powieści Aldousa Huxleya, która jest rodzajem testamentu intelektualnego eugeników oraz swoistą projekcją na przyszłość…

Leonard Jaszczuk

Z cyklu cztery zagrożenia dla humanizmu:

CZĘŚĆ PIERWSZA – DZIECIĘCA CHOROBA LEWICOWOŚCI W HUMANIZMIE

CZĘŚĆ DRUGA – EKONOMIA BARBARZYŃCY

Przypisy
Thomas_MalthusThomas Robert Malthus (ur. 14. lutego 1766 r. w Surrey, zm. 23. grudnia 1834 r. w Bath) – ekonomista angielski, duchowny anglikański, który prowadził badania z pogranicza ekonomii i socjologii. Zajmował się teorią ludności oraz problemami płac i pieniądza. W 1805 roku został pierwszym w Anglii profesorem ekonomii politycznej.

Malthus zwrócił uwagę na korelacje zachodzące pomiędzy przyrostem ludności a poziomem zamożności społeczeństwa, upatrując we wzroście demograficznym zagrożenie prowadzące nieuchronnie do klęski głodu oraz nędzy. Wychodząc z tego założenia, przeciwstawiał się wszelkiej pomocy materialnej na rzecz ubogich warstw społecznych w Anglii. Był również skrajnym przeciwnikiem egalitaryzmu – twierdząc, że równość spowoduje jeszcze większy przyrost naturalny prowadzący do klęski głodu.

Zasługą Malthusa było podkreślenie roli czynnika demograficznego w procesie rozwoju społeczno-gospodarczego.

Według Malthusa – zwiększająca się liczba ludności przy stałej (ograniczonej) podaży ziemi, powoduje spadek wydajności pracy w rolnictwie. W tej sytuacji produkcja rolna nie byłaby w stanie nadążyć za wzrostem liczby ludności, a podaż żywności obniżałaby się, aż spadek ludności, spowodowany głodem, osiągnąłby poziom, przy którym możliwe byłoby zapewnienie odpowiedniej ilości pożywienia. W ten sposób naturalna regulacja liczby ludności odbywałaby się w sposób skokowy i z towarzyszeniem gwałtownych zjawisk społecznych (głód, choroby, wojny o zasoby).

Dla ich uniknięcia społeczeństwo powinno samo regulować swój przyrost naturalny za pomocą „wstrzemięźliwości moralnej” (moral restraint), czyli opóźnienia małżeństwa i abstynencji seksualnej do czasu, aż przyszli rodzice będą w stanie zagwarantować swojemu potomstwu odpowiedni poziom życia. Malthus sprzeciwiał się również publicznej pomocy społecznej polegającej na redystrybucji dochodu od bogatych do biednych, argumentując, że przyczynia się to jedynie do powiększania obszarów biedy (jednak prywatna filantropia była według niego pożądana).

Herbert_SpencerHerbert Spencer (ur. 27. kwietnia 1820 r., zm. 8. grudnia 1903 r.) –angielski filozof i socjolog. Herbert Spencer był przedstawicielem organicyzmu oraz ewolucjonizmu w naukach społecznych. W drugiej połowie XIX wieku bardzo popularny, na początku XX – coraz bardziej zapominany. Sporą popularność zyskał na kontynencie amerykańskim. Obecnie jego myśl przeżywa renesans w twórczości Jonathana H. Turnera. Wywarł też znaczący wpływ na myśl ewolucyjną Talcotta Parsonsa i Gerharda Lenskiego. Jego koncepcja ewolucji społecznej jako procesu wzrastającej złożoności połączonej z integracją, stanowi punkt wyjścia większości teorii neoewolucyjnych w socjologii. Wprowadził do socjologii takie terminy jak: funkcja, system, instytucja; spopularyzował inne terminy, takie jak: społeczeństwo przemysłowe, struktura społeczna, organizacja.

Ewolucja według Spencera polega na trzech zachodzących równocześnie procesach: integracji, dyferencjacji i wzrostu określoności. Przebiega ona w rozmaitych kierunkach, gdyż każde społeczeństwo usiłuje lepiej lub gorzej dostosować się do odmiennych warunków (przyrodniczych i społecznych). Dopiero walka między społeczeństwami (militarna lub gospodarcza) prowadzi do wyselekcjonowania typów najsprawniejszych. Sama ewolucja następuje jednak naprzemiennie z dysolucją.

Wyróżnił 3 rodzaje prawa: powszechne, ogólne, szczegółowe. Uważał, że wojna – to agresja, obrona i rozkazy. Podstawą prawa natury było prawo równej wolności, ustrój liberalny, bo to on wyzwalał pełnię aktywności jednostki. Państwo to organizacja stabilna, państwo w przyszłości ma być przemysłowe, wolne i sprawiedliwe. Zakładał, że każde społeczeństwo i społeczeństwo globalne będzie ewoluować od militaryzmu do industrializmu. Ewolucja zdaniem Spencera polega na stopniowym, postępowym różnicowaniu się części. Spencer wywodził ewolucjonistyczną etykę z teorii „walki o byt”: dobre jest to, co służy przystosowaniu i rozwojowi. Należy w tym celu wspierać silnych, a nie słabych i upośledzonych przez naturę.

Charles_DarwinCharles Robert Darwin (ur. 12. lutego 1809 r. w Shrewsbury, zm. 19. kwietnia 1882 r. w Downe) – angielski przyrodnik, twórca teorii ewolucji, zgodnie z którą wszystkie gatunki pochodzą od wcześniejszych form; autor publikacji, w których przedstawił argumenty na poparcie swej tezy. Darwin uważał, że rozgałęziony schemat ewolucji wynika z procesu, który nazwał doborem naturalnym. Prawdziwość teorii ewolucji została zaakceptowana przez wielu naukowców i przyrodników, i dużą część społeczeństwa, już za życia Darwina. Jednak dopiero po pojawieniu się współczesnej syntezy ewolucji (którą opracowano w okresie od początku lat 30. do końca lat 50. XX wieku) naukowcy powszechnie zgodzili się, że dobór naturalny jest podstawowym mechanizmem ewolucji, a sam proces ciągłych zmian, z których wyłaniają się nowe jakości, jest niezaprzeczalnym faktem. W swojej zmodyfikowanej formie – odkrycia naukowe Darwina są teorią unifikującą nauki o życiu i wyjaśniającą różnorodność biologiczną.

Darwin interesował się ogłoszonymi w 1865 r. twierdzeniami swojego kuzyna, Francisa Galtona, który dowodził, że analiza statystyczna wykazuje możliwość dziedziczenia moralnych i umysłowych cech przez ludzi, a co za tym idzie – że zasady rozmnażania można stosować również w stosunku do rodzaju ludzkiego. W pracy zatytułowanej The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, Darwin przyznał, że pomaganie słabszym w przetrwaniu i założeniu rodziny może prowadzić do utraty korzyści wynikających z doboru naturalnego, jednocześnie ostrzegł jednak, że wstrzymanie takiej pomocy może zagrozić instynktowi współczucia, „najszlachetniejszej cesze naszej natury”, oraz że czynniki takie jak edukacja – mogą być ważniejsze od doboru naturalnego. Kiedy Galton zasugerował, że opublikowanie badań może stanowić zachętę do zawierania małżeństw wewnątrz „kasty obdarzonych przez naturę”, Darwin przewidywał problemy praktyczne i uznał plany ulepszenia gatunku człowieka za utopijne; uważał, że wystarczy tylko uświadomić ludziom znaczenie dziedziczenia, a decyzję wchodzenia w związki z określonymi osobami – pozostawić im samym…

T.H.Huxley(Woodburytype)Thomas Henry Huxley (ur. 4. maja 1825 r. w Ealing w Middlesex, zm. 29. czerwca 1895 r. w Eastbourne w Sussex) – angielski zoolog, paleontolog, filozof i fizjolog, z wykształcenia – lekarz, członek Royal Society, w latach 1883-1885 jego prezes, profesor Royal School of Mines i Royal College of Surgeons.

Był obrońcą i propagatorem darwinizmu, a także pionierem kierunku ewolucyjnego w naukach zoologicznych. Twierdził, że proces ewolucji dotyczy również człowieka („stanowisko człowieka w przyrodzie”). Adwersarz biskupa Oksfordu Samuela Wilberforce’a, w słynnej debacie oksfordzkiej z 1860 roku pomiędzy ewolucjonistami a kreacjonistami. Przez złośliwych zwany – buldogiem Darwina.

Sir Francis Galton (ur. 16. lutego 1822 r. w Sparbrook, Birmingham, zm. 17. stycznia 1911 r. w Haslemere, Surrey) – angielski podróżnik, przyrodnik, antropolog, eugenik, wynalazca, meteorolog, pisarz, lekarz, psychometra i statystyk, prekursor badań nad inteligencją. Przyrodni brat cioteczny Karola Darwina. Nadano mu tytuł szlachecki w 1909 roku.

Stworzył teoretyczną koncepcję korelacji i regresji do średniej. Jako pierwszy zastosował metody statystyczne do studiowania ludzkich różnic indywidualnych i dziedziczenia inteligencji oraz wprowadził kwestionariusze i ankiety do zbierania danych na temat społeczności ludzkich, których potrzebował w swych studiach antropometrycznych.

Był pionierem eugeniki, sam utworzył ten termin i sformułowanie „nature versus nurture” (co kształtuje człowieka: geny czy wychowanie?). Jako badacz ludzkiego umysłu, utworzył podwaliny psychometrii i psychologii różnic indywidualnych. Stworzył metodę klasyfikacji odcisków palców. Jako pionier naukowej meteorologii – stworzył pierwszą mapę pogody, zaproponował teorię antycyklonów i był pierwszym, który stworzył kompletny zapis krótkoterminowych zjawisk meteorologicznych na skalę Europy. Wynalazł także piszczałkę Galtona do badania różnic słuchu.

Podróżował po Afryce. Napisał: „Narrative of an Explorer in Tropical South Africa” (1853), „Hereditary Genius, its Laws and Consequences” (1869), „Inquiry into Human Faculty and its Development” (1883), „Natural Inheritance” (1889), „Memories of My Life” (1908)… Na podstawach czysto statystycznych obliczył dziedziczenie wysokości wzrostu u ludzi, i przekonał się, że dzieci odchylają się mniej od typu niż rodzice, jednak zawsze w tym samym kierunku.

Opracował metody statystyczne do badania rozsiewu uzdolnień w populacjach, wprowadził pojęcia „testu” i „testu umysłowego” (sprawdzianu uzdolnień).

Za odpowiedzialne za inteligencję i zdolności umysłowe uważał dwie zmienne: energię działania i wrażliwość zmysłową. Jego testy składały się z zadań psychofizycznych, które pasowały do jego koncepcji.

Charles_Benedict_DavenportCharles Benedykt Davenport (ur. 1. czerwca 1866 r. – zm. 18. lutego 1944 r.) był wybitnym amerykańskim eugenikiem i biologiem. Liderem amerykańskiego ruchu eugeniki.

Rozumiał eugenikę jako możliwość poprawy cech ludzkiego gatunku lub populacji ludzkiej, zwłaszcza poprzez środki takie, jak zniechęcanie do reprodukcji przez osoby z wadami genetycznymi lub o domniemanych, dziedziczonych cechach niepożądanych (eugenika negatywna). A także zachęcanie do reprodukcji przez osoby, których dziedziczne cechy domniemywano jako pożądane (eugenika pozytywna). Wraz ze swoim asystentem, Morrisem Steggerdem, Davenport próbował opracowania kompleksowego podejścia ilościowego do ludzkiego krzyżowania się ras. Wyniki ich badań zostały przedstawione w książce Crossing Race na Jamajce (1929). Przedstawiał dowody statystyczne na degradację biologiczną i kulturową, następującą w wyniku krzyżowania się między białymi i czarnymi.

Margaret Higgins SangerMargaret Higgins Sanger (ur. 14. września 1879 r. w Corning, stan Nowy Jork, zm. 6. września 1966 r. w Tucson, stan Arizona) – amerykańska feministka, aktywistka na rzecz świadomego macierzyństwa i eugeniki, założycielka American Birth Control League.

W 1914 roku zaczęła wydawać miesięcznik The Woman Rebel (zbuntowana kobieta uznająca motto: „Bez bogów, bez panów”), krytykujący instytucję małżeństwa („zdegenerowana instytucja”), kapitalizm („niemoralna eksploatacja”), czystość seksualną („obsceniczna pruderia”), a także propagujący wiedzę na temat fizjologii kobiety, antykoncepcji i kontroli urodzin. W tym roku został wydany nakaz aresztowania Sanger za naruszenie ustawy zakazującej publikacji „nieprzyzwoitych treści” (tzw.: Comstock Laws). W tym czasie Sanger rozdystrybuowała ponad 100 tysięcy egzemplarzy ulotki pt.: Family limitation („Ograniczenie rodziny”), poświęconej antykoncepcji. Ulotka zawierała groźne dla zdrowia i życia zalecenia, np.: stosowania „ziołowych środków o działaniu aborcyjnym”, płukanie pochwy lizolem i dwuchlorkiem rtęci. Negowała także sens stosowania naturalnych metod planowania rodziny, uzasadniając, iż „zostało naukowo udowodnione, że kobieta może począć w każdym momencie cyklu”. Wkrótce potem wyjechała z kraju – najpierw do Kanady, później do Europy. Prawie rok spędziła w Wielkiej Brytanii, gdzie poznała prace Malthusa i zetknęła się z ideą eugeniki. Poznała także H. G. Wellsa, G. B. Shawa, Arnolda Bennetta, Arbuthnota Lane i Normana Haire. Związała się także z Havelockiem Ellisem, autorem książek poświęconych seksualności ludzkiej.

W 1916 roku odbyła swoją pierwszą podróż po kraju, z prelekcjami na temat kontroli urodzin, czym zyskała ogromną popularność. Wykłady te powtarzała również w następnych latach, wynikiem czego było – do 1926 roku – ponad milion listów z pytaniami od kobiet z całego kraju, na temat antykoncepcji. W październiku 1916 roku otworzyła pierwszą w Stanach Zjednoczonych nielegalną klinikę planowania rodziny, ulokowaną w nowojorskiej dzielnicy imigrantów, Brownsville, której to kliniki celem była kontrola urodzin wśród „nieprzystosowanych”.

Od 1917 roku wydawała pismo „The Birth Control Review”. Publikowali w nim m.in.: Herbert George Wells, Pearl Buck, Julian Huxley, Karl Menninger, Havelock Ellis, Harry Emmerson i także Ernst Rüdin, twórca hitlerowskiego planu higieny rasowej (Rassehygiene). Czasopismo promowało eugenikę, postulowało wprowadzenie przymusowej sterylizacji i aborcji dla osób „nieprzystosowanych”. W 1920 roku Lothropa Stoddarda, jako członek rady nadzorczej „The Birth Control Review”, promował na jej łamach rasistowską książkę pt.: Wzbierająca fala kolorowych przeciwko światowej dominacji białych (The Rising Tide of Color Against White World Supremacy). Wstęp autorstwa Sanger wzywał do wprowadzenia ograniczeń ze względu na kryteria rasowe, skierowanych przeciwko imigrantom.

W 1939 roku Sanger zapoczątkowała „Projekt Murzyn” (Negro Project), którego celem było ograniczenie rozrodczości czarnych obywateli USA. W latach 1939–1942 była honorową delegatką Birth Control Federation of America. Po zakończeniu II Wojny Światowej – American Birth Control League zmieniła nazwę na: International Planned Parenthood Federation, w celu uniknięcia niekorzystnych skojarzeń z eugeniczną działalnością nazistów. W latach 1952–1959 Sanger była przewodniczącą tej największej wówczas prywatnej organizacji zajmującej się problemami planowania rodziny. W tym czasie nawiązała kontakt z Gregorym Pinkusem, który prawdopodobnie za jej namową zajął się, skutecznie, stworzeniem doustnego środka antykoncepcyjnego.

otmar-freiherr-von-verschuerOtmar Freiherr von Verschuer habilitację uzyskał w 1927 roku z badań nad ludzkimi bliźniętami. Tuż po habilitacji objął stanowisko kierownika wydziału w berlińskim Instytucie Antropologii, Teorii Ludzkiego Dziedziczenia i Eugeniki im. Cesarza Wilhelma (Kaiser-Wilhelm-Institut für Anthropologie, menschliche Erblehre und Eugenik). W 1933 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1935 roku został dyrektorem Instytutu Biologii Dziedziczenia i Higieny Rasowej na Uniwersytecie we Franfurcie nad Menem. Kontynuował prace nad bliźniętami, jednocześnie zajmując się badaniem przyczyn chorób, jednocześnie doszedł do wniosku, że z bardzo nielicznymi wyjątkami – wszystkie choroby mają podłoże genetyczne. Od 1940 roku w NSDAP. W 1942 roku został dyrektorem Instytutu Antropologii i – celem poszerzenia obszaru badań – kierował swoich współpracowników do pracy w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. W ten sposób pozyskał setki eksponatów ludzkich, pochodzących z zabitych w tym celu więźniów. Jego doktorantem był Josef Mengele.

Po wojnie został cenionym naukowcem w Niemczech, pracował, jako profesor, a od 1956 roku był także kierownikiem Instytutu Antropologii Uniwersytetu we Freiburgu.

Noty biograficzne – powtórzono za Wikipedią.

 

B
Co myślisz o tym artykule? Wyraź swoją opinię - zgrilluj tosta!
  • bardzo ciekawy-wypieczony tost (9)
  • w porządku-niezła grzanka (2)
  • potrzebny-smaczny tost (0)
  • średni-przeciętny tost (0)
  • nie podoba mi się-spalony tost (0)

3 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *