30. rocznica transformacji ustrojowej w  Polsce – perspektywa  Jeffreya Sachsa

30. rocznica transformacji ustrojowej w  Polsce – perspektywa  Jeffreya Sachsa

Szanowni Państwo, z okazji 30. rocznicy początku stabilizacji ekonomicznej w naszym kraju, przygotowałem niniejsze opracowanie wykładu ekonomisty Jeffreya Sachsa, który opowiadał o tych arcyciekawych wydarzeniach w roku 2014. Człowiek ten był nie tylko świadkiem tych przemian, lecz również, czego niewielu ma świadomość, był on także tejże transformacji ustrojowej głównym architektem i pośrednio organizatorem.

Transkrypcja tego wykładu gościła już na łamach Tosterowych w kilku częściach prawie 5 lat temu. Jest mi więc niezmiernie miło przedstawić kompleksowe i dodatkowo skorygowane 100-stronicowe opracowanie, które zawiera w sobie nie tylko treść samego wykładu, lecz również oryginał planu transformacji ustrojowej Polski. Planu zleconego przez Jacka Kuronia, napisanego przez Jeffreya Sachsa, wydrukowanego przez jego asystenta, Liptona, a wykonanego później literalnie przez Leszka Balcerowicza prawie w całości (za wyjątkiem części dotyczącej prywatyzacji, gdzie oryginalne założenia zmieniono).

W opracowaniu znajdziemy ponad 2-godzinny wykład po polsku, jego oryginalną transkrypcję po angielsku oraz plan transformacji – w wersji oryginalnej z 1989 roku, jego transkrypcję ze skanu oraz tłumaczenie. W opracowaniu znajduje się także link do oryginalnego nagrania audio wykładu w języku angielskim.

Wykład prezentowany w takiej formie powinien być jednak dodatkowo przedstawiony.

Jeffrey Sachs opowiada w nim bowiem o najciekawszych aspektach przemian, które umożliwiły ustanowienie w Polsce gospodarki rynkowej. W mojej opinii tematyka ta jest niewystarczająco poznana, w odniesieniu do jej znaczenia i wyjątkowości, oraz w wielu aspektach przeinaczana.

Na koniec jeszcze raz gorąco zachęcam do zapoznania się z wykładem, a żeby tym bardziej skłonić czytelnika do zagłębienia się w annałach naszej najnowszej historii, poniżej przedstawiam najciekawsze fragmenty wykładu.

Zbigniew Galar

„Z pewnością nie byłem agentem Międzynarodowego Funduszu Walutowego, ani niczyim innym – nigdy. (…) Pomaganie to niebezpieczny biznes, więc powziąłem postanowienie, ustanawiając zasadę na początku, że wszystko, co zrobię, zrobię tylko na moim akademickim wynagrodzeniu – nigdy dla pieniędzy”.

Jeffrey Sachs

Rok 1989:

»Wtedy czwartego czerwca 1989 roku odbyły się wybory (…). To był „dzień zdarzeń”, „ta wiekopomna chwila”, dlatego 25 rocznica tego wydarzenia, jest prawdziwą rocznicą. Jest rocznicą jednej z największych przemian na świecie w XX wieku. Życie codzienne było pełne dramatyzmu. Dla tych, który pamiętają te czasy, a byli wówczas dziećmi. Jest tu kilka osób, które były wtedy dziećmi, ale też inni pamiętają to bardzo dobrze. Ja pamiętam puste sklepy na Nowym Świecie – codzienność była dramatyczna – niczego nie było w sklepach. Nie mogłeś kupić żadnego jedzenia, nie mogłeś kupić mleka, nie mogłeś nic kupić. Wszystko to był czarny rynek, wszystko stawało się coraz bardziej chaotyczne. I ludzie… matki płakały na ulicach. Po prostu ludzie płaczący. Zagubieni – we łzach. (…) Specjaliści mówili: „Będziemy mieli wojnę domową”. To było określenie, którego naprawdę używali ludzie, którzy byli mądrzy, rozsądni, spokojni ludzie. Myślący, że dojdzie do załamania«.

Jeffrey Sachs

Powołanie rządu Solidarności:

Bronisław Geremek: „Uważamy, że powinniśmy zorganizować radę w Senacie, która będzie patrzeć na ręce rządowi. Teraz, kiedy kontrolujemy Senat”.

Jeffrey Sachs: „Panie Geremek, nie wydaje mi się to wystarczające. Myślę, że powinniście spróbować sformować rząd”.

Bronisław Geremek: „Cóż, ale jesteśmy bankrutami”.

Jeffrey Sachs: „Jest prosta odpowiedź na bankructwo – powinniście zlikwidować swój dług”.

Bronisław Geremek: „To nie wydaje się być możliwe”.

Jeffrey Sachs: „Wręcz przeciwnie – w wielkich, dziejowych momentach historii, takie rzeczy mogą się zdarzać. I naprawdę powinniście pomyśleć o nowym początku dla tego kraju, bo jest on możliwy”.

Wymienialność waluty:

„To była ta radykalna idea, że można uruchomić ekonomię rynkową bardzo szybko. To była jedna z tych technicznych idei, które posiadałem, a które były bardzo różne od doświadczeń historycznych, mianowicie, że waluta może być wymienialna od razu. To ludziom wydawało się szalone. Ponieważ po II wojnie światowej, dwanaście lat zajęło walutom zachodniej Europy osiągnięcie pełnej wymienialności. Czy Polska zechce być krajem wolnego rynku jak w USA, czy demokracją socjalną jak w Szwecji, powinna zrobić na początku te same rzeczy”.

Jeffrey Sachs

Stabilizacja waluty:

»W porządku, doprowadzimy do anulowania długów pomimo tego, że jeszcze nikt o tym nie wie, a waluta musi być wymienialna. To proste, wystarczy tylko sprawić, by jej wycena była określana przez rynek, ale Polska nie potrzebowała po prostu wymienialnej waluty, która się załamie, potrzebowała wymienialnej waluty, która pozostanie stabilna.

Więc zadzwoniłem do Leszka tego ranka, pierwszego dnia posiedzeń MFW i powiedziałem: „Leszek – czy mogę spróbować zebrać dla ciebie miliard dolarów – dzisiaj?” (…)

I zabrałem ze sobą tę notatkę – jednostronicową notatkę – i mówię: „Senatorze Dole, to jest realny sposób, w jaki Stany Zjednoczone mogą naprawdę pomóc Polsce. Polska potrzebuje miliarda dolarów, żeby bronić swojej waluty. A Stany Zjednoczone nawet nie muszą wykładać całego miliarda. Może USA dadzą 200 milionów i pozwolimy reszcie krajów G7 wyłożyć pozostałe 800 milionów” (…)

I pod koniec dnia, po ośmiu godzinach, zadzwoniłem do Senatora Dole’a i senator podniósł słuchawkę w swoim biurze i powiedział: „Masz swój miliard dolarów. Powiedz swoim polskim przyjaciołom, że mają swój miliard dolarów”. I tak powstał i został zatwierdzony Fundusz Stabilizacji Złotego«.

Jeffrey Sachs

Redukcja długu zagranicznego:

Senator Robert Dole: „Amerykańscy obywatele pragną pogratulować Polsce stania się pierwszą demokracją regionu od pół wieku i chcę przekazać najlepsze życzenia od prezydenta George’a Busha i powiedzieć, że Stany Zjednoczone zrobią wszystko, żeby Polsce się udało”.

Jeffrey Sachs: »Jak powiedział przed chwilą Senator Dole, Ameryka zrobi wszystko, więc wiem, że senator Dole się ze mną zgodzi, że długi Polski powinny być całkowicie anulowane. I jestem pewien, że rząd Stanów Zjednoczonych pomoże w realizacji tego zadania.

Przyjeżdżałem co każde pięć, czy sześć tygodni i próbowałem trochę pomóc, gdzie tylko mogłem i walczyłem jak lew przez rok o anulowanie długów. I jak wiecie 60% z nich anulowano, w końcu. A wtedy każdy mówił „nie”; na początku. (…) To nie były łatwe rozmowy do przeprowadzenia i na końcu Niemcy były ostatnie, które trzeba było jeszcze przekonywać. (…)

Wpadłem na pomysł, który się sprawdził, był to właściwy pomysł, jak się później okazało. Jestem pewien, że inne kwestie także miały znaczenie, ale wydrukowałem dla Leszka „Porozumienie Londyńskie” z 1953 roku, tak je nazywano, które restrukturyzowało albo znosiło wiele długów zaciągniętych w czasach nazistów, które musiał spłacać rząd niemiecki po II Wojnie Światowej. Niemcy dostały nowy początek i miały Plan Marshalla i anulowano im długi. I szczerze, jeśli istniał jeden kraj na świecie, który by najmniej zasługiwał na nowy początek, to były tym krajem Niemcy. (…)

Leszek wziął ten dokument i wręczył go kanclerzowi Kohlowi, który był historykiem, na co ten od razu powiedział: „No tak, to jest dobry argument. Tak powinno się zrobić.” I Niemcy przystąpiły do porozumienia, jako ostatni z dużych krajów, o tym, że długi Polski powinno się anulować«.

Polska transformacja 1989 roku – wykład Jeffrey’a Sachsa oraz Plan transformacji – plik do pobrania 4Mb

B
Co myślisz o tym artykule? Wyraź swoją opinię - zgrilluj tosta!
  • bardzo ciekawy-wypieczony tost (2)
  • w porządku-niezła grzanka (1)
  • potrzebny-smaczny tost (1)
  • średni-przeciętny tost (0)
  • nie podoba mi się-spalony tost (0)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *